THE GURU • BUSINESS LAW

สมาชิกธุรกิจครอบครัว จะร่วมกันวางแผนธุรกิจ ในอนาคตอย่างไร (ตอนที่ 1)

บทความโดย: ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์

            ผมได้อ่านหนังสือ A Family Business on the Moon 24 Activities to Plan Your Family and Business Future โดย Randel S. Carlock กับ Keng -Fun Loh (ตีพิมพ์ปี 2018) และคิดว่า หนังสือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์สำหรับสมาชิกธุรกิจครอบครัว ในการวางแผนธุรกิจครอบครัวในอนาคตด้วยตนเอง เพื่อความยั่งยืนได้อย่างไร โดยเฉพาะในช่วงโควิด-19 ที่สมาชิกในครอบครัวไม่สามารถเดินทางได้ ถ้ามีเวลาอยู่ร่วมกัน ก็สามารถนำแนวทางจากหนังสือเล่มนี้ วางแผนธุรกิจครอบครัวในอนาคตได้ด้วยตนเอง ผมจึงอยากนำมาเล่าสู่กันฟัง

            นักเขียนสอน 2 ท่านนี้เป็นอาจารย์สอนวิชาธุรกิจครอบครัว INSEAD ที่สิงคโปร์ หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือไม่ใช่เชิงวิชาการ แต่เป็นหนังสือที่มีภาพประกอบ และมีกระบวนการขั้นตอนในการทำกิจกรรมของครอบครัว เพื่อที่จะวางแผนครอบครัวและธุรกิจในอนาคตได้ด้วยตนเอง ท่านผู้อ่านที่สนใจในธุรกิจครอบครัวเมื่อได้อ่านหนังสือเล่มนี้ เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในกระบวนการร่วมกันวางแผนธุรกิจครอบครัวของสมาชิกในครอบครัวแต่ละคนได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยตนเอง

            หนังสือเล่มนี้ได้อธิบายการเตรียมขั้นตอน และกิจกรรมในลักษณะการวางแผนธุรกิจร่วมกับสมาชิกในครอบครัว โดยเปรียบเทียบกับการเตรียมการส่งคนไปดวงจันทร์ โดยมีการออกแบบเป็น 6 ขั้นตอน โดยแต่ละขั้นตอน ต้องมีกระบวนการ (Process) หรือกิจกรรม (Activities) แยกออกจากกัน รวมกัน 24 กิจกรรม ในการเตรียมตัววางแผนธุรกิจครอบครัวในอนาคต โดยเปรียบเทียบกับการวางแผนเดินทางไปสู่ดวงจันทร์ หากท่านอยากวางแผนเอง คงต้องไปซื้อหนังสือเล่มนี้มาอ่านในรายละเอียด

            บทความฉบับนี้ ผมจะนำหลักการทั่วไปของ 6 ขั้นตอน และกิจกรรมอีก 24 กิจกรรม ในการวางแผนธุรกิจของครอบครัวจากหนังสือเล่มดังกล่าวมาสรุป พร้อมความเห็นที่จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่านเพิ่มเติมไปด้วย

            ก่อนที่จะเข้าถึงขั้นตอนและกระบวนการการร่วมกันวางแผน เจ้าของธุรกิจครอบครัวต้องมีความเข้าใจ 8 กระบวนการในการวางแผนพร้อมกัน ที่เรียกว่า "Parallel Planning Process" หรือ "PPP"

            หัวข้อเรื่อง PPP นี้ มีหนังสือภาษาอังกฤษชื่อ Strategic Planning for Family Business Parallel Planning to Unity the Family and Business โดย Randel S. Curlock กับ John L. Ward และมีการแปลเป็นภาษาไทย ชื่อว่า "ยุทธศาสตร์การวางแผนธุรกิจครอบครัว" โดย คุณอนุรัตน์ ก้องธรนินทร์ ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์การเงินการธนาคาร ซึ่งท่านผู้อ่านที่สนใจก็อาจจะไปหามาอ่านรายละเอียดได้ ซึ่งน่าจะเป็นประโยชน์กับสมาชิกในครอบครัวที่ทำธุรกิจครอบครัวทุกท่าน

            กล่าวโดยสรุป กระบวนการในการวางแผนธุรกิจครอบครัวแบบ PPP นี้ สมาชิกในครอบครัวควรจะต้องดำเนินการ

            1.การกำหนดคุณค่าของครอบครัว (Value)

            2.การกําหนดวิสัยทัศน์ของธุรกิจและครอบครัว (Vision)

            3.การวางกลยุทธ์ของธุรกิจ (Business Strategy)

            4.การวางกลยุทธ์ของครอบครัว (Family Strategy)

            5.การลงทุนในทรัพยากรมนุษย์ของครอบครัว (Human Capital Investment)

            6.การลงทุนในทรัพย์สินทางการเงิน (Financial Capital Investment)

            7.การกำกับดูแลกิจการของธุรกิจ (Business Governance)

            8.การกำกับดูแลครอบครัว (Family Governance)

            โดยแต่ละกระบวนการสมาชิกในครอบครัวควรต้องมีการสื่อสารพูดคุยกันในเรื่องดังกล่าวร่วมกัน เช่น อะไรคือคุณค่า (Value) ที่สำคัญของครอบครัว, อะไรคืออนาคตของวิสัยทัศน์ (Vision) ในการทำธุรกิจที่กำหนดให้เป็นไปตามคุณค่าของครอบครัว, การวางกลยุทธ์แบบใด (Strategy) เพื่อให้สมาชิกในครอบครัวสามารถบรรลุถึงวิสัยทัศน์ ทั้งด้านครอบครัวและธุรกิจ, อะไรคือการลงทุน (Investment) ด้านทรัพยากรมนุษย์และทางการเงิน ที่ธุรกิจครอบครัวควรจะทำ, การกำกับดูแลกิจการ (Governance) จะมีการตัดสินใจ และความรับผิดชอบร่วมกันต่อครอบครัวและธุรกิจอย่างไร

            จะเห็นได้ว่า การดำเนินกระบวนการข้างต้นให้ได้นั้น การสื่อสารระหว่างสมาชิกในครอบครัวเป็นเรื่องที่สำคัญที่สุดว่า แต่ละคนคิดแบบไหน และอยากจะให้ธุรกิจครอบครัวมุ่งไปในทางใด

กระบวนการออกแบบ 6 ขั้นตอน

            หนังสือเล่มนี้ แบ่งกระบวนการร่วมกับการวางแผนธุรกิจและกระบวนการออกแบบ 6 ขั้นตอนใหญ่ๆ คือ

            ขั้นที่ 1 การเตรียมตัวนับเพื่อส่งจรวดไปดวงจันทร์ (Countdown) คือ การเดินทางเตรียมตัวไปสู่เป้าหมายของการวางแผนธุรกิจครอบครัวในอนาคต

            ขั้นที่ 2 แผนการเดินทางไปสู่ดวงจันทร์ (Flight Plan) คือ การกำหนดวิธีการไปสู่เป้าหมาย

            ขั้นที่ 3 การเดินทางไปและกลับจากดวงจันทร์ (Getting to the Moon and Back) คือ การวางแผนและกำหนดกลยุทธ์และแผนงานทางธุรกิจเพื่อให้ประสบความสำเร็จ

            ขั้นที่ 4 เมื่อจรวดได้ถูกยิงขึ้นไปยังดวงจันทร์ (The Rocket lift off) คือ การวางแผนและกำหนดกลยุทธ์และแผนงานของครอบครัว

            ขั้นที่ 5 การเติมน้ำมัน (Fuel up for your journey) คือ การลงทุนในทุนมนุษย์และการเงิน

            ขั้นที่ 6 ข้อตกลง หรือรับสนธิสัญญาระหว่างดวงจันทร์กับดาวเคราะห์ (The Moon Treaty) คือ การกำกับดูแลธุรกิจและครอบครัว

            แต่ละขั้นตอนก็มีกระบวนการหรือกิจกรรมที่ต้องทำร่วมกัน โดยแบ่งดังนี้

            ขั้นตอนที่ 1 การเตรียมตัวนับเพื่อส่งจรวดไปดวงจันทร์ (Countdown) คือ การเดินทางเตรียมตัวไปสู่เป้าหมายของการวางแผนธุรกิจครอบครัวในอนาคต

            ขั้นตอนที่ 1 นั้นได้แบ่งกิจกรรม ออกเป็น 7 กิจกรรมเพื่อเตรียมตัวสำหรับธุรกิจในอนาคตโดยสมาชิกในครอบครัวเองจะต้องดำเนินการดังต่อไปนี้

            1.ประเมินการสื่อสารของสมาชิกในครอบครัว ว่ามีการสื่อสารที่มีคุณภาพและเป็นระบบหรือไม่ ดังที่ผมเคยกล่าวไว้หลายครั้งว่า ปัญหาการสื่อสารเป็นประเด็นสำคัญที่ทำให้ธุรกิจครอบครัวล้มเหลว เพราะการสื่อสารที่สำคัญนั้นคือการฟัง ที่เป็นสาระสำคัญของการสื่อสาร จะทำให้ความสัมพันธ์ของสมาชิกในครอบครัวดีขึ้น จึงต้องให้สมาชิกในครอบครัวมีทักษะในการสื่อสาร รวมถึงกระบวนการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ

            ขั้นตอนนี้ มีการกำหนดวิธีการในการประเมินและปรับปรุงการสื่อสาร โดยทั่วไปครอบครัวไทยส่วนใหญ่จะขาดทักษะในการฟัง โดยเฉพาะรุ่นส่งมอบ หรือรุ่นที่ 1 กับรุ่นรับมอบ ตัวอย่างของการปรับปรุงการสื่อสารให้มีประสิทธิภาพคือ

                (1) แสดงความเคารพผู้พูด เมื่อรับฟังโดยไม่ขัดจังหวะ

                (2) ฟังโดยไม่ต้องตัดสิน เพราะไม่ใช่การโต้วาที และ

                (3) สังเกตการณ์สมาชิกในครอบครัวที่ไม่พูด ว่ามีปฏิกิริยาอย่างไร

            2.มีการจัดทำข้อกำหนดหรือธรรมนูญครอบครัว เพื่อปรับปรุงความประพฤติของสมาชิกในครอบครัวและลดข้อขัดแย้ง รวมถึงการมีการประชุมที่สร้างสรรค์และมีส่วนร่วมกัน การมีข้อกำหนดธรรมนูญครอบครัวเช่นนี้ จะเป็นการสร้างความเชื่อมั่นให้กับสมาชิกในครอบครัว และกำหนดกระบวนการสื่อสารระหว่างสมาชิกในครอบครัวที่มีประสิทธิภาพ โดยนำข้อกำหนดนี้ไปใช้ในทางครอบครัวและธุรกิจบ่อยๆ

            3.การจัดการประชุมของครอบครัวให้มีประสิทธิภาพ โดยควรมีการจัดตั้งคณะทำงาน เตรียมการประชุม ให้สมาชิกในครอบครัวมีส่วนร่วม มีวาระการประชุม การประชุมต้องมีการเปิดประชุมโดยประธาน และประธานจะชี้นำการประชุมและส่งเสริมให้มีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัว มีการฟังและมีการสรุปประเด็น รวมทั้งการติดตามผลการประชุมของครอบครัวและธุรกิจ การประชุมก็เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสื่อสารของครอบครัวที่มีประสิทธิภาพ

            4.ระบุถึงความท้าทายของธุรกิจและของครอบครัว หนังสือนี้ระบุขั้นตอนในการที่ให้สมาชิกในครอบครัวรุ่นก่อตั้งและรุ่นรับมอบ ให้มีการกำหนดว่าสิ่งใดที่เป็นข้อกังวลในเชิงครอบครัวและเชิงธุรกิจ เพื่อนำข้อกังวลเหล่านั้นมาคุยกัน และกำหนดประเด็นต่างๆ เพื่อป้องกันและเข้าไปคล้ายๆ กับการบริหารความเสี่ยงของธุรกิจครอบครัวที่สมาชิกในครอบครัวเห็นชอบด้วย

            5.ทำการประเมินการวางแผนของครอบครัว และการวางแผนทางธุรกิจ โดยประเมินถึงคุณภาพและเปรียบเทียบ คำตอบของแต่ละคนในครอบครัว โดยการประเมินนั้นจะต้องประเมินเรื่องคุณค่า (Value) วิสัยทัศน์ (Vision) กลยุทธ์ (Strategy) ทั้งของธุรกิจและครอบครัว การลงทุนในทุนมนุษย์และทุนการเงิน (Investment in Human and Financial Capital) ของทรัพย์สินและบุคลากรและการกำกับดูแลกิจการที่ดีของครอบครัวและธุรกิจ (Family Business Governance) ตามหลัก PPP ที่สำคัญ

            ในหนังสือพูดถึงแบบฟอร์มที่เรียกว่า Basic 360 Profile เพื่อจะประเมินตนเอง ผมคงไม่กล่าวในรายละเอียดของการประเมินตามแบบของผู้เขียนหนังสือดังกล่าว

            6.จัดทำหรือเตรียมการแผนภูมิที่อธิบายความสัมพันธ์เหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้น และความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงของครอบครัวในแต่ละรุ่น คล้ายๆ กับการทำ Family Genogram ที่สมาชิกในครอบครัวใดๆ สามารถนำมาแชร์ได้ รวมถึงการจัดทำทรัพย์สินทางการเงินที่จะขยายกิจการในข้างหน้า แผนที่นี้หรือ Genogram จะทำให้สมาชิกในครอบครัว สามารถทราบถึงความสามารถของบุคลากรในครอบครัว และศักยภาพที่จะขยายธุรกิจครอบครัวต่อไปในอนาคต

            การทำ Genogram ของครอบครัวขึ้น ต้องระวังว่าอาจจะเกิดความขัดแย้งขึ้นในครอบครัว เพราะอาจจะทำให้มีการพูดถึงกระบวนการความผิดพลาดต่างๆ ของสมาชิกในครอบครัวคนใดคนหนึ่ง ที่อาจจะเป็นที่อับอายกับสมาชิกในครอบครัวบางท่านได้

            7.การเขียนประวัติและความเป็นมาของธุรกิจครอบครัวในอดีตจนถึงปัจจุบัน ที่มีช่วงระยะเวลาต่างๆ ที่ครอบครัวได้พบกัน กระบวนการจัด กระบวนการ ในการเตรียมการนั้นเป็นสิ่งที่ครอบครัวจะต้องเริ่มดำเนินการ มีความร่วมมือกันของสมาชิกในครอบครัว ก่อนที่จะนำไปสู่ขั้นตอนที่ 2 ต้องถือว่าขั้นตอนแรกในการเตรียมส่งจรวดไปยังดวงจันทร์

            ขั้นตอนที่ 2 แผนการเดินทางไปสู่ดวงจันทร์ (Flight Plan) คือ การกำหนดวิธีการไปสู่เป้าหมาย

            โดยการสร้างความหมายของธุรกิจและครอบครัวนั้นมี 3 กิจกรรมด้วยกัน คือ

            1.กำหนดการที่จะแชร์คุณค่าของครอบครัว

            2.กำหนดการสร้าง และ Shared Vision หรือวิสัยทัศน์ของครอบครัว

            3.รับทราบถึงการแข่งขัน ข้อตกลงในการที่จะกระทำการระหว่างธุรกิจและกับครอบครัว

            การทับซ้อนระหว่างธุรกิจและครอบครัว จะทำให้มีปัญหาทางจิตวิทยาระหว่างสมาชิกในครอบครัว และจากหนังสือพบว่า ในกระบวนการสร้างความหมายของครอบครัว มีสิ่งที่สำคัญคือ 5C ที่สร้างความยุ่งยากในการตัดสินใจ หรืออาจก่อให้เกิดความขัดแย้งของสมาชิกในครอบครัวเพิ่มขึ้น เพราะเรื่องครอบครัวกับธุรกิจมีความทับซ้อนและแยกไม่ออก สำหรับการตัดสินใจเลือกทางใดทางหนึ่งว่า ธุรกิจหรือครอบครัวย่อมนำมาซึ่งความขัดแย้ง และยากต่อการตัดสินใจด้วยเหตุผลใดเหตุผลหนึ่ง

                (1) Control ควรตัดสินใจอย่างไร

                (2) Careers ตำแหน่งหน้าที่ว่าใครควรจะมีบทบาทในการเป็นผู้นำในครอบครัว

                (3) Capital ทุนที่ทางการเงินที่จะนำไปลงทุนหรือนำมาจัดสรรและแบ่งปัน

                (4) Commitment ทำอย่างไรที่จะให้สมาชิกในครอบครัวตกลงจะมีส่วนร่วมในการทำธุรกิจและครอบครัวให้ประสบความสำเร็จ

                (5) Connection ทำอย่างไรให้เกิดการผูกพันของสมาชิกให้ยั่งยืนเมื่อครอบครัวใหญ่ขึ้น

            เพราะการกำหนดเงื่อนไข 5 ข้อดังกล่าว อาจทำให้สมาชิกในครอบครัวเกิดความไม่พอใจและนำไปสู่ความขัดแย้งได้ เพราะบางเรื่องอาจเป็นเรื่องธุรกิจ บางเรื่องอาจเป็นเรื่องของครอบครัว เว้นแต่จะมีกระบวนการสื่อสารอย่างมีประสิทธิภาพ

            บทความตอนต่อไป ผมจะนำขั้นตอน 4 ขั้นตอน ที่จะนำมาเล่าให้ท่านผู้อ่านได้รับทราบว่า ธุรกิจครอบครัว จะวางแผนครอบครัวและธุรกิจครอบครัว เพื่อไปถึงเป้าหมายอย่างยั่งยืนได้อย่างไร.

 

เกี่ยวกับนักเขียน

ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์ อดีตประธานกรรมการ บริษัท เบเคอร์ แอนด์ แม็คเค็นซี่ จำกัด กูรูด้านภาษี และกฎหมายภาษี มีผลงานการออกหนังสือ พ๊อกเก็ตบุ๊คเกี่ยวกับภาษีต่างๆ การควบรวมกิจการ อาทิ 10 ข้อคิด รู้ภาษี ลดภาษี / 10 ข้อคิด ลดภาษีคนทำงานและนักลงทุน โดยวารสารการเงินธนาคาร และอีกหลากหลายทั้งเรื่องภาษีมรดก ภาษีที่ดิน การควบรวมกิจการ โอกาสของธุรกิจไทย เป็นต้น

อ่านบทความทั้งหมดของนักเขียน